Adige Alfabesi

e-Posta Yazdır PDF

 

DOĞU ADIĞE (KABARDEY) ALFABESİ

 

Kitap

Harfi

El

Yazısı

Türkçe Okunuşu

 

Örnek Kelimeler

А а

А а

A (uzun)

адакъэ horoz; адэ baba; ар o; абдж cam; ауэ fakat;ахъшэ para

Э э

Э э

A-E arası

экзамен sınav; анэ anne; банэ diken; мэжэлIэн acıkmak

Б б

Б б

B

бэ çok, bol; бажэ tilki; бзу kuş; бзэ dil; бжэ kapı; бжьэ arı

В  в

В  b

V

вагъуэ yıldız; вакъэ ayakkabı; вы öküz; вэн kaynamak

Г  г

Г  г

İnceĞ

гын barut; гыбзэ beddua; гыз inleme; жыг ağaç; лъагэ yüksek

ГУ гу

ГУ гу

GU

гу kalp; гугъэ umut; гущэ beşik; джэгу düğün, oyun; нэгу yüz

Гъ гъ

Гъ гъ

Kalın Ğ 

гъэ yıl; гъатхэ ilkbahar; гъэр esir; гъыбзэ ağıt; гъын ağlamak

Гъу гъу

Гъу гъу

Kalın ĞU

гъуджэ ayna; гъунэгъу komşu; гъуэгу yol; гъущI demir

Д д

Д д, g

D

дэ biz; ceviz; дыдж acı; дахэ güzel; дыгъэ güneş; дагъэ yağ

Дж дж

Дж дж

C

джанэ gömlek; джэд tavuk; джэдыкIэ yumurta; джэдуkedi

Дз  дз

Дз  дз

DZ

дзэ diş; ordu; дзыгъуэ fare; дзын atmak; бадзэ sinek

Е  е

Е  е

E, YE

е kötülük; езы kendi(si); емыкIу ayıp, uygunsuz; ефэн içmek

Ё  ё

Ё  ё

YO

(Sadece Rusça sözcüklerde) ёлк yılbaşı çamı

Ж ж

Ж ж

J

жей uyku; жэм inek; жэщ gece; жыжьэ uzak; жэн koşmak

Жь  жь

Жь  жь

Kalın J 

жьэ ağız; жьакIэ sakal; жьауэ gölge; жьы yaşlı, eski; rüzgar

З  з

З  з

Z

зы bir; закъуэ yalnız, tek; зауэ savaş; захуэ doğru; мазэ ay

И и

И и

İ, Yİ

ин büyük; и sekiz; из dolu; илъэс yıl; иджы şimdi; икIи ve

Й  й

Û  й

Y

бей zengin; дэжьей fındık; бий düşman; йофэ içiyor

К к

К к

K

класс sınıf; компот komposto; кино sinema; кран vinç; musluk

Ку  ку

Ку  ку

KU

куэд çok; куэ kalça, but; куу derin; курыт orta; хьэку fırın

КI  кI

КI  кI

Sert Ç

кIыхь uzun; кIэ kuyruk; son; кIапсэ ip; пкIэлъей merdiven

КIу кIу

КIу кIу

Sert KU

кIуащIэ güç, kudret; кIуэцI iç; кIуэн gitmek; щакIуэ avcı

Къ къ

Къ къ

Kalın K

къабзэ temiz; къыр kayalık; къафэ dans; къэкIуэн gelmek

Къу къу

Къу къу

Kalın KU

къуэ oğul; къуажэ köy; къуэш erk. kardeş; мэкъу ot

Кхъ кхъ

Кхъ  кхъ

Kalın K

кхъэ mezar; кхъыIэ lütfen; кхъапIэ kepek; mezar yeri

Кхъу кхъу

Кхъу кхъу

Kalın KU

кхъухь gemi; кхъуэ domuz; кхъуей peynir; шIакхъуэ ekmek

Л л

Л л

L

лы et; лэгъуп kazan; лэч boya; лэныстэ makas; мыл buz

Лъ лъ

Лъ лъ

LH

лъы kan; лъашэ topal; лъэпкъ soy; halk; лъакъуэ ayak

ЛI  лI

ЛI  лI

Sert LH

лIы adam; koca; лIыкIуэ elçi,aracı; лIэн ölmek; плIы dört

М м

М м

M

мафIэ ateş; мэл koyun; мэз orman; мащIэ az; мывэ taş

Н  н

Н  н

N

нэ göz; нобэ bugün; нысэ gelin; yenge; нащэ salatalık; нэф kör

О о

О о

O

оперэ opera; офицер subay; бо ahır; сокIуэ gidiyorum

П п

П п

P

псы su; пэ burun; псэ can; ruh; пхъэ odun; пэж doğru

ПI  пI

ПI  пI

Sert P

пIэ yatak; пIалъэ süre; пIащэ iri; лъапIэ pahalı; değerli

Р р

Р р

R

радио radyo; рецепт reçete; рентген röntgen; иджыри henüz

С с

С с

C

сэ ben; bıçak; сымаджэ hasta; сабэ toz; сыт ne; саугъэт hediye

Т т

Т т

T

тхьэ tanrı; тебэ tava; тху beş; тхылъ kitap; тхьэкIумэ kulak

ТIтI

ТIтI

Sert T

тIы koç; тIэкIу biraz; тIу iki; тIорысэ eski, yaşlı; нтIэ evet

У у

У у

U, VU

унэ ev; уэ sen; уэщ balta; уэс kar; уэшх yağmur; уэрэд şarkı

Ф ф

Ф ф

F

фэ siz; deri; фыз kadın; фошыгъу şeker; фо bal; фоч tüfek

ФIфI

ФIфI

Sert F

фIыцIэ siyah; фIы iyi; фIей kirli; фIанэ çapa; IэфI tatlı

Х  х

Х  х

İnce H

хы altı; deniz; хадэ bahçe; хабзэ âdet; хэт kim; хэку vatan

Ху ху

Ху ху

İnce HU

хуабэ sıcak; хужь beyaz; хуэдэ gibi; хугу darı; нартыху mısır

Хь хь

Хь хь

H

хьэ köpek, arpa; хьэку fırın; хьэщIэ misafir; хьэуэ hayır

Хъ хъ

Хъ хъ

Kalın H

хъыджэбз genç kız; хъыдан bez; хъарбыз karpuz; хъы ağ

Хъу хъу

Хъу хъу

Kalın HU

хъу erkek; хъурей yuvarlak; хъупIэ otlak; шыпхъу kızkardeş

Ц ц

Ц ц

TS

цы yün, tüy; цыжьбанэ kirpi; цей çerkeska; щхьэц saç

ЦI  цI

ЦI  цI

Sert TS

цIэ ad; bit; цIыху insan; цIыкIу küçük; цIыв böcek; пцIы yalan

Ч ч

Ч ч

Ç

чэф sarhoş; чэзу sıra, zaman; чыцI oğlak; тепщэч tabak

Ш ш

Ш ш

Ş

шы at; шэ süt, kurşun; шынэ korku; шыд eşek; шхыIэн yorgan

ЩI  щI

ЩI  щI

Sert Ş

щIалэ delikanlı; щIыIэ soğuk; щIыхуэ borç; щIагъ alt;пщIы on

Щ щ

Щ щ

Kalın Ş

щы üç; щэ 100; iç yağı; щынэ kuzu; щхьэ baş; щабэ yumuşak

Ъ ъ

Ъ ъ

Sertl.  İş.

гъ, къ, хъ

Ы ы

Ы ы

I

ыхь! (acı ünl.)ah!; ыхьы (onay ünl.) hı-hı; ыIы ı-ıı; мыр bu

Ь ь

Ь ь

Yum.İş.

жь, хь

Ю ю

Ю ю

YU

Юсуф Yusuf; Юныс Yunus; плюс artı

Я я

Я я

YA

ябгэ zalim, hain; ятIэ toprak; яжьэ kül

I I

I I

Kesk. İş.

Iей çirkin; Iэ el; Iыхьлы akraba; Iыгъын tutmak; пыIэ şapka

Iу Iу

Iу  Iу

Keskin U

Iуданэ iplik; Iуэху iş; Iугъуэ duman;Iупэ dudak; щIыIу düğme

 

 

 

ALFABENİN BAZI ÖZELLİKLERİ

·        Türkçe  harfler Adığece sesleri tam olarak karşılamadığından, alfabeyi öğrenmek için en iyi yöntem, dili bilen birine kelimeleri söyleterek sesleri telaffuz etmeye çalışmaktır.

·        У harfi, bazı sessiz harflerle birlikte (гу, гъу, ку, кIу, къу, кхъу, хъу) kelime sonlarında yarım okunur. Bu nedenle bunlar ayrı harf olarak kabul edilmişlerdir.

·        Yabancı kökenliler dışında э (e), к (k), о (o), р (r), ы (ı)  harfleri ile kelime başlamaz.

·        Е (E) veИ (İ) harfleri kelime ve hece başında YE ve Yİ olarak okunur.

·        У (U) harfi kelime ve hece başında VU olarak okunur.

·        Э harfi, e ile a arası, ama daha çok a’ya yakın bir ses olarak okunur.

·        Alfabede harf olarak kabul edilen, ancak ses karşılığı olmayan ve sadece diğer harflerle birlikte kullanılan üç işaret vardır:

1-      Sertleştirme işareti (ъ) г, к, л, х harfleriyle birlikte kullanılır (гъ, къ, лъ, хъ), bu harflerin daha sert ve kalın okunmalarını sağlar.

2-      Yumuşatma işareti (ь) ж ve х harfleriyle kullanılır (жь, хь) ve daha kalın okunmalarını sağlar.

3-      Keskinleştirme işareti (I) sessiz harflerden sonra kullanılır (кI, лI, пI, тI, фI, цI, щI) ve harfin daha keskin (sert) okunmasını sağlar. Sesli harflerden ise önce  kullanılır  (Iа, Iэ, Iе, Iи, Iы, Iу); Arapçadaki hemzenin işlevini görür (neş’e, Kur’an v.b.).

·        Yazı ve edebiyat diliyle Türkiye’de konuşulan ağız arasında bazı ses değişiklikleri görülmektedir:

Ø      дж ® г          

джанэ ® ганэ; джэд ® гэд; джэду ® гэду

Ø      кI (Sert çe) ® (Sert ke)

кIыхь (ç’ıh® k’ıh); кIэ (ç’e® k’e); кIапсэ (ç’apse® k’apse)

Ø      ч ® к

чэф – кэф; чэзу ® кэзу; чыцI ® кыцI; тепщэч ® тепщэк

 

 

                           Hazırlayan: Murat PAPŞU
 


Buradasınız: ANA DİLİMİZ